Gdynia na 100-lecie z wpisem na listę UNESCO?
Już w lipcu dowiemy się, czy Modernistyczne Śródmieście Gdyni trafi na prestiżową listę światowego dziedzictwa UNESCO. Niezależnie jednak od decyzji, jedno jest pewne – miasto od lat niezmiennie zachwyca swoim położeniem na styku wody i lądu, piękną historią
i unikatową modernistyczną architekturą. W tym roku świętuje też swoje 100. urodziny, zatem to najlepszy moment, by odkryć je na nowo i zobaczyć wyjątkowe perły gdyńskiego modernizmu.
Zaczęło się od morza…
Historia Gdyni nie jest długa, ale jest niezwykła. Jako niewielka wieś rolniczo-rybacka przez wieki dojrzewała w cieniu większych ośrodków. Jej losy odmieniła decyzja o budowie portu w 1920 r. W kilkanaście lat na kaszubskiej plaży z letniska wyrosło miasto – polskie „okno na świat”, morska stolica kraju, gwiazda II Rzeczypospolitej.
Modernizm w najlepszym wydaniu
Ten symbol nowoczesności i wolnej Polski w samym sercu miasta zawiera unikat – Modernistyczne Śródmieście, które ukształtowało się w bardzo krótkim czasie w latach 30. XX w. Najlepsi architekci, inżynierowie i urbaniści zastosowali tu modernistyczne idee nie
tylko w pojedynczych budynkach, ale w projektowaniu całej struktury miasta. To właśnie czyni Gdynię unikatem w skali globu. Na całym świecie jest zaledwie kilka miast, w których śródmieście zostało wybudowane w jednolitym stylu modernizmu, a w naszej części Europy jest nim tylko Gdynia. Cały obszar Modernistycznego Śródmieścia Gdyni obejmuje około 88 ha i blisko 450 budynków. W 2015 r. został uznany za pomnik historii, a dziś – jako oficjalny kandydat Polski – ubiega się o zaszczytne miejsce na prestiżowej liście światowego dziedzictwa UNESCO.
Mniej znaczy więcej
Gdynia powstawała szybko i z rozmachem, ale w samych projektach ówczesnych architektów rządziła zasada „mniej znaczy więcej”. Modernistyczne budynki wyróżniają więc szlachetna prostota, funkcjonalizm i nowoczesne rozwiązania konstrukcyjne. Wielkie, przeszklone powierzchnie dodają lekkości i rozjaśniają wnętrza. Architekci czerpali też inspiracje z bliskości morza, dzięki czemu powstały liczne budynki przypominające okręty na lądzie – z okrągłymi oknami, nadbudówkami nawiązującymi kształtem do mostków kapitańskich czy ścianami zaokrąglonymi na wzór kadłubów okrętów. Jasne elewacje nad ciemno wykończonymi parterami dodatkowo potęgują wrażenie unoszenia się brył budynków nad ziemią.
Zdjęcia, informacje o obiektach i bieżących wydarzeniach związanych z gdyńskim modernizmem można znaleźć na stronie modernizmgdyni.pl.
Odkryj modernizm w 90 minut
Najlepszym sposobem na poznanie tej wyjątkowej części miasta jest spacer Gdyńskim Szlakiem Modernizmu. To propozycja nie tylko dla pasjonatów architektury, ale także dla tych, którzy po prostu chcą poczuć klimat Gdyni. Kilka tras zwiedzania prowadzi przez najważniejsze realizacje architektoniczne i odkrywa przed nami zarówno najbardziej znane ikony, jak i mniej oczywiste detale. Na początek można skorzystać z dwóch krótkich tras rozgrzewkowych obejmujących po sześć miejsc i obiektów. Przejście każdej z nich zajmie zaledwie 90 minut. Już tyle wystarczy, by zachwycić się pięknem modernistycznej architektury i dowiedzieć się, czym są gorseciki, bulaje, lastryko czy okna wstęgowe. Szczegóły tras wraz z mapą i opisami poszczególnych budynków można znaleźć w informatorze turystycznym Modernizm 2x6.
Przy okazji stuleciowej wizyty w Gdyni można również wziąć udział w cyklu Archi-Spacery „100 budynków na 100-lecie Gdyni”. Spotkania odbywają się kilka razy w miesiącu, a każde z nich obejmuje 90-minutowy, popołudniowy spacer wraz z opowieścią o wybranych obiektach – zarówno tych ikonicznych, jak i tych mniej znanych, czy wręcz anonimowych – ich architektach, projektach, budowniczych oraz inwestorach. Autorska narracja przybliża realia lat 30. w tym kontekst ekonomiczny, geopolityczny, społeczny oraz wizerunkowy rozwoju miasta. Kalendarz spotkań na fb/ModernizmGdyni
Miasto zaprojektowane dla ludzi
Nie tylko perły modernizmu, ale cały układ urbanistyczny centrum miasta zasługuje na szczególną uwagę. W czasach, gdy europejskie metropolie zagęszczały zabudowę, Gdynia obrała zupełnie inny kierunek: szerokie ulice, dostęp do światła i powietrza oraz otwarte wnętrza kwartałów były świadomym wyborem projektantów. Śródmieście zaplanowano jako strukturę kompletną – z mieszkaniami, usługami, instytucjami i przestrzeniami publicznymi. Wszystko miało być „pod ręką”. Ten model, znany obecnie jako „miasto 15-minutowe” działa do dziś, co najlepiej pokazuje jego ponadczasowość.
Symbioza miejskości z naturą
Układ miasta opiera się na dwóch głównych osiach: jednej prowadzącej wzdłuż ulicy Świętojańskiej i drugiej biegnącej ulicą 10 Lutego od dworca kolejowego do Mola Południowego, będącego symbolem związku miasta z morzem. Z drugiej strony, Gdynię otaczają morenowe wzgórza i tereny leśne. Mieszkańcy szczycą się faktem, że z każdego punktu w mieście można dojść do lasu najwyżej w kwadrans. Relacja miejskości z naturą jest wyjątkowym wyróżnikiem Gdyni, ponieważ to połączenie zaprojektowane z wielką konsekwencją i spotykane w niewielu miejscach na świecie.
Czekając na decyzję UNESCO
Wpis na listę światowego dziedzictwa UNESCO wiązałby się dla Gdyni nie tylko z prestiżem, ale przede wszystkim byłby potwierdzeniem jej unikatowości w skali światowej. Jeśli decyzja okaże się pozytywna, miasto dołączy do grona ikon modernizmu na świecie, takich jak Tel Awiw czy Hawr. Niezależnie od werdyktu faktem pozostanie, że modernistyczne śródmieście, bliskość morza i lasów, spójna wizja urbanistyczna, tworzą tu unikalną całość, której warto doświadczyć i zobaczyć na własne oczy. Rok jubileuszowy i obchody 100. urodzin miasta są doskonałym pretekstem, by wpisać Gdynię na listę miejsc do odwiedzenia; tym bardziej że oferuje ona liczne wydarzenia, spacery tematyczne i atrakcje, które pozwolą jeszcze lepiej poznać jej historię i charakter. Kalendarz wszystkich jubileuszowych wydarzeń można sprawdzić na 100.gdynia.pl.
Patronat honorowy nad obchodami 100-lecia Gdyni objęli Wojewoda Pomorski Beata Rutkiewicz, Marszałek Województwa Pomorskiego Mieczysław Struk oraz Polska Organizacja Turystyczna. Sponsorami jubileuszowych wydarzeń są Port Gdynia, PGE Polska Grupa Energetyczna, OPEC, a partnerami głównymi PGZ Stocznia Wojenna i Stena Line. Patroni medialni: Onet, Polskie Radio, Helios, STROER, Trójmiasto.pl. Radio Gdańsk, Dziennik Bałtycki, Prestiż, TVP 3 Gdańsk.
Autorzy zdjęć: 1. Budynek biurowy ZUS, obecnie UM Gdynia - fot. J. Bieliński 2. Dom Żeglarza Polskiego, wydz. Nawigacyjny UMG - fot. A. Limańska 3. Dusza klatki schodowej. Kamienica Izraela i Wolfa Birnbauma - fot. B. Ponikiewski 4. Kamienica Albina i Marianny Orłowskich - fot. P. Kozłowski 5. Kamienica Antoniego Ogończyka-Blocha i Leona Mazalona - fot. K. Maćkowiak 6. Kamienica Izraela i Wolfa Birnabauma - B. Ponikiewski 7. Kamienica Ogończyka-Blocha i Mazalona